www.ekivolos.gr   

   http://ekivolosblog.wordpress.com

 

    ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ekivolos@gmail.com

                                  ekivolos_@hotmail.com

                                  ekivolos@ekivolos.gr

 

 

   

  Η ταυτότητά μας    ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ 

«Όποιος σκέπτεται σήμερα, σκέπτεται ελληνικά,

έστω κι αν δεν το υποπτεύεται.»

                                                                                                                 Jacqueline de Romilly

«Κάθε λαός είναι υπερήφανος για την πνευματική του κτήση. Αλλά η ελληνική φυλή στέκεται ψηλότερα από κάθε άλλη, διότι έχει τούτο το προσόν, να είναι η μητέρα παντός πολιτισμού.» 

                                                                                                                                                                     U.Wilamowitz

     

ΕΣΤΙΑΖΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

«Τό ἑλληνικό μέτρον εἶναι τό πένθος τοῦ Λόγου»

Παναγιώτης Στάμος

Κλασσικά κείμενα-αναλύσεις

Εργαλεία

Φιλολόγων

Συνδέσεις

Εμείς και οι Αρχαίοι

Η Αθηναϊκή δημοκρατία

Αρχαία

Σπάρτη

ΣΧΕΤΙΚΗ

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Θουκυδίδης

Το Αθηναϊκό πολίτευμα 

 

Ἐρμηνεία ἀριστοτελικοῦ ὁρισμοῦ τῆς τραγωδίας

(Ἀπσπασμα π κεμενο τς Ἄννας Τζιροπούλου Εὐσταθίου)

 

«στι μν ον τραγδία μίμησις πράξεως σπουδαίας κα τελείας,μέγεθος χούσης,δυσμέν λόγ,χωρς κάστου τν εδν ν τος μορίοις,δρώντων κα ο δι’ παγγελίας,δι’ λέου κα φόβου περαίνουσα,τν τν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν».

 

(Αριστοτέλους Ποιητική 1449 Β,25)

 

 

Εναι λοιπν τραγωδία μίμησις κποιας πράξεως σπουδαίας κα τελείας. διος ριστοτέλης (1448 Α) πεξηγε τν λέξη «μίμησις»: «μιμονται ο μιμούμενοι πράττοντας», δηλαδ ποδύονται νθρώπους ερισκομένους ν δράσει. δ ρος «πρξις» πιβιώνει μέχρι σήμερα στς «πράξεις» τν θεατρικν ργων.

«πρξις» τς τραγωδίας εναι σπουδαία κα τελεία, δηλαδ ξιλογη, σπουδαιοτάτης σημασίας κα ντελς καθ’ αυτήν. Φθάνει σ ρισμένο τέλος. Γι’ ατ κα πιβάλλεται ν χ μέγεθος καθορισμένον, τ ποον συγκροτεται ες ν «λον»: «λον δέ στιν τ χον ρχν κα μέσον κα τελευτήν». 1450,30.

Ἐὰν «πρξις» παραταθ πέραν τν ρίων τς λειτουργίας της, διαστρεβλώνεται σύνθεσις «κα ποτυγχάνουσι πάντες». μίμησις ατς τς πράξεως γίνεται «δυσμένω λόγ»: «Λέγω δ δυσμένω λόγον, τν χοντα υθμν κα ρμονίαν κα μέλος». Τ δ «χωρς τος εδεσι (=χωριστ τ κάθε εδος), τ δι μέτρον νια (=μερικ εδη) περαίνεσθαι, κα πάλιν τερα δι μέλους». (1449 β,30).

Μόριον (=μέρος) τς τραγωδίας εναι « τς ψεως κόσμος» (=διάκοσμος: σκηνογραφία, νδυμασία, σκεύη, σκηνοθετικ κα ποκριτικ ερήματα), κολούθως δ « μελοποιία κα λέξις». Κα λα ατά, «δρώντων, ο δι’ παγγελίας». Ο μιμούμενοι ποκριτα δν παγγλουν πλς, κίνητοι κα μέτοχοι λλ δρον, πράττουν, ποδύονται χαρακτρες, πρόσωπα, ναπαριστον μύθους κα φηγήσεις. νάργεια ατ διεγείρει λεον κα φόβον κα δηγε ες τν κάθαρσιν (ξ-αγνισμόν) τν τοιούτων παθημάτων. Ο θεατα ασθάνονται λεος, δηλαδ συμπάθεια κα οκτο δι τος ρωας, καθς κα «φόβον» μήπως κάποτε μορα μπλέξ κι ατος ες παρόμοια παθήματα. Ατ εναι κλασσικ ρμηνεία το πολυσυζητημένου ρισμο το ριστοτέλους γι τν Τραγδία, μ τν ποία γαλουχηθήκαμε κα σμένως ποδεχθήκαμε.

μως Τραγδία, πως κα Μυθολογία μας, δεν εναι πλς «ποιητν πλάσματα οδ συγγραφέων πινοήσεις, λλ γεγενημένων χνη. Κα προσώπων κα πράξεων». πειδ δ τ γεγενημένα, σύμφωνα μ τν νθρπινη φύση πάντοτε παναλαμβάνονται, πως πισημαίνει κα Θουκυδίδης, καταλήγουμε στ συμπέρασμα τι κα Τραγδία ποτελε «κτμα ς ε μλλον» παρ «γώνισμα ς τ παραχρμα κούειν» πρς πλν τέρψιν…

Ἐὰν ρευνσ κποιος ες βάθος τόσο στν πυρνα τν λέξεων το πασίγνωστου λλ χι τόσο εκόλου ρισμο, σο κα στν παρχ τς Τραγωδίας κα τν μετέπειτα πορεία της, θ βεβαιωθ τι τ Δρμα γενικς πρξε κάτι βαθύτερο κα οσιαστικότερο. Βαθύτερο κα οσιαστικότερο κυρίως ς πρς τν «Κάθαρσιν» τν ποίαν σφαλς ριστοτέλης δν χει τυχαία τοποθετήσει ς τελευταία λέξη στν διάσημο ρισμ του.

λέξις «κάθαρσις» δν ναφέρεται μόνο στ δρώμενα «κάθαρσις», δν φορ μόνο στος τραγικος ρωες, λλ ναφέρεται (πρωτίστως) στος θεατές. Κα τ «παθήματα» τν τραγικν προσώπων, καλονται ν φέρουν στν πιφάνεια τυχν παρόμοια παθήματα, τ ποα παραμνουν παγιδευμένα κα καταχωνιασμένα (πωθημένα) στς ψυχς τν θεατν. Τ κλειδ βρίσκεται στν λέξη «τοιούτων». ν ριστοτέλης θελε ν ναφερθ στ «παθήματα» τν τραγικν ρώων κα ρωίδων, θ εχε γράψη «τούτων» τν παθημάτων «ατν» τν παθημάτων. Χρησιμοποιώντας μως τν ντωνυμία «τοιούτων» διευκρινίζει σαφς: «παρομοίων παθημάτων, τέτοιων», σν κα ατ δηλαδ πο διαδραματίζονται π σκηνς.

Γι ν τ πομε πι πλ: κάθαρσις μεταφέρεται π τν σκην στν πλατεία στ κολο το ρχαίου θεάτρου (στος θεατές).
ς ξετάσουμε μία μία τς λέξεις τν δύο τελευταίων στίχων το ρισμο τς Τραγωδίας: «Δι’  λέου κα φόβου περαίνουσα, τν τν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν».

 

λεος δν σημαίνει μόνον τν λύπη πο ασθανόμαστε γι κάποιον λλον. λεος σύμφωνα μ τ λεξικ καθορίζει γενικώτερα, «ξιόν τι οκτου». Τ κάτι ατ μπορε ν εναι δικ μας, ν μς φορ.


Φόβος σημαίνει:  σημαίνει: 1) φυγή, 2) φόβος, 3)
ξωτερικ κδήλωσις φόβου, 4) πργμα τ ποον προξενε φόβο (π.χ. «φόβος κοσαι». μως τ ῥῆμα κούω σημαίνει κα ντιλαμβάνομαι, ννο.

 

Περαίνω δν σημαίνει μόνο «φέρω ες πέρας» «τελειώνω», «κτελ». Σημαίνει κομα: «δίνω τέλος ες κάτι», «κτελ τν σκοπό μου», «εσδύομαι» π.χ. «περαίνω δι’ των» = φθάνω ες τν γκέφαλον (μ ατ τν τελευταία ννοια τ χρησιμοποιε Πλάτων).


Τοιούτων = τέτοιων, παρομοίων


Πάθημα 1) κοιν
ς, «πάθημα» λλ κα πάθησοε (=σθένεια), 2) συγκίνησις ψυχς, κατ τν Ξενοφντα «πάθημα ψυχς» εναι κα σωφροσύνη.

Κάθαρσις εναι κυρίως π νοχς καθαρισμς λλ χι μόνον. Εναι καθαρισμς καταπιεσμένων συναισθημάτων, συγκινησιακν φορτίσεων, συνειδήτων πόνων, παθν, δυσαρέστων καταστάσεων. λα ατ γινόμενα ποδεκτ π τν προσωπικότητα μας διαχέονται ντς μας κα δημιουργον καθαρμό.

ρα: Τ πίμαχο πόσπασμα ποδίδεται μ μι λεύθερη κα πι κτεταμένη ρμηνεία ς ξς:

Δι μέσου το κτι πο εναι ξιον οκτου λλ κα πο προξενε φόβο τόσο τ να τ κούσς σο κα ν τ ννοήσς εσδύει δι τν των φθάνει μέχρι τν γκέφαλο κα καθαρίζει π τ βάρος τυχν παρχουσν παρομοίων παθητικν καταστάσεων κα συγκινήσεων ψυχς. Κα βέβαια δν εναι τυχαό που κατασκεύαζαν τ θέατρα νοικτά, δίχως σκέπη. παγορευόταν διδαχ τραγωδίας σ κλειστ χρο. συσσωρευμένη ρνητικ νέργεια πρεπε να φύγει, να κδιωχθεί, να μν παραμείνει γκλωβισμένη. Κα βέβαια δεν εναι τυχαο πο δπλα σ κάθε σκληπιεο πρχε πάντοτε να θέατρο. π πολ παλαι πνευματικ γυμναστικ συνστατο ς θεραπεία γιατ γνώριζαν τι ο σθένειες το σώματος χουν στεν σχέση μ τ πάθη τς ψυχς.

ψυχ ποτοξινώνεται π τι περβολικ κα βλαβερ χει κα νακουφίζεται καθς ζε τ συναισθήματα τν τραγικν ρώων…