Η ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΛΕΙΣΘΕΝΗ
(απόσπασμα
από το έργο του
FUSTEL DE COULANGES
«Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ»,
σελ. 430-434)
…Η παλαιά αριστοκρατία είχε προς στιγμή την ελπίδα ότι θα
μπορούσε να ξαναποκτήσει τα προνόμιά της. Όχι μόνο δεν το πέτυχε
αλλά δέχθηκε το βαρύτερο πλήγμα από όσα είχε ποτέ δεχθεί. Ο
Κλεισθένης, γόνος αυτής της τάξης, αλλά από οικογένεια
ντροπιασμένη και που η τάξη της την απαρνιόταν επί τρεις γενιές,
ανακάλυψε τον πιο σίγουρο τρόπο, για να της αφαιρέσει διά παντός
ό,τι της είχε απομείνει από την παλαιά της δύναμη. Ο Σόλων,
αλλάζοντας την οργάνωση, είχε αφήσει ανέπαφη όλη την παλαιά
θρησκευτική οργάνωση της αθηναϊκής κοινωνίας. Ο πληθυσμός
παρέμενε χωρισμένος σε διακόσια ή τριακόσια γένη, σε δώδεκα
φρατρίες, σε τέσσερις φυλές. Στην καθεμιά απ’ αυτές τις ομάδες
υπήρχε ακόμη, όπως στην προηγούμενη εποχή, μια κληρονομική
λατρεία, ένας ευπατρίδης ιερέας, ένας επίσης ευπατρίδης
αρχηγός. Όλα αυτά αποτελούσαν τα κατάλοιπα ενός παρελθόντος που
δεν ήταν εύκολο να σβήσει· έτσι, οι παραδόσεις, τα ήθη, οι
κανόνες, οι διακρίσεις που βασίλευαν στην παλαιά κοινωνική
κατάσταση, διαιωνίζονταν. Αυτές οι κοινωνικές ομάδες είχαν
καθιερωθεί από τη θρησκεία και με τη σειρά τους τη συντηρούσαν,
συντηρούσαν δηλαδή την ισχύ των μεγάλων οικογενειών. Μέσα σε
κάθε τέτοια κοινωνική ομάδα υπήρχαν δύο τάξεις ανθρώπων· από τη
μία οι ευπατρίδες που κατείχαν με κληρονομικό δικαίωμα το
ιερατείο και την εξουσία, από την άλλη οι κατώτεροι άνθρωποι,
οι οποίοι δεν ήσαν πλέον υπηρέτες ούτε πελάτες, αλλά που η
θρησκεία εξακολουθούσε να κρατά κάτω από την εξουσία του
ευπατρίδη. Η νομοθεσία του Σόλωνα άδικα διακήρυσσε ότι όλοι οι
Αθηναίοι ήσαν ελεύθεροι. Η παλαιά θρησκεία άρπαζε τον άνθρωπο
στην έξοδο της συνέλευσης, όπου είχε ψηφίσει ελεύθερα, και του
έλεγε: Η λατρεία σε έχει συνδέσει με μια οικογένεια· της
οφείλεις σεβασμό, υπακοή, υποταγή· σαν μέλος της πόλης, ο Σόλων
σε ελευθέρωσε, αλλά σαν μέλος μιας φυλής, υπακούς σε έναν
ευπατρίδη· σαν μέλος μιας φρατρίας έχεις και πάλι για αρχηγό
ευπατρίδη· και στην οικογένεια ακόμη, μέσα στο γένος, όπου
γεννήθηκαν οι πρόγονοί σου και από το οποίο δεν μπορείς να
αποσπασθείς, βρίσκεις και πάλι την εξουσία ενός ευπατρίδη. Σε
τι ωφελούσε ο νόμος που είχε κάνει πολίτη αυτόν τον άνθρωπο,
αφού η θρησκεία και τα έθιμα επέμεναν να τον θεωρούν πελάτη;
Είναι αλήθεια ότι από πολλά χρόνια υπήρχαν πολλοί άνθρωποι που
βρίσκονταν έξω από τα κοινωνικά πλαίσια, είτε γιατί είχαν έλθει
από ξένες χώρες, είτε γιατί είχαν αποδράσει από το γένος και τη
φυλή, για να ζήσουν ελεύθεροι. Αυτοί όμως οι άνθρωποι
υπέφεραν διαφορετικά· ζώντας στο περιθώριο, βρίσκονταν σε ένα
είδος ηθικής κατωτερότητας απέναντι στους ανθρώπους και η
ανεξαρτησία τους ήταν συνδεδεμένη είδος ντροπής.
Ύστερα λοιπόν από τη μεταρρύθμιση του Σόλωνα, έπρεπε να γίνει
άλλη μία μεταρρύθμιση στον τομέα της θρησκείας. Ο Κλεισθένης την
έφερε εις πέρας, αντικαθιστώντας τις τέσσερις παλαιές
θρησκευτικές φυλές με δέκα καινούργιες, που ήταν διαχωρισμένες
σε έναν ορισμένο αριθμό δήμων...
