ΑΡΧΑΙΑ ΘΗΒΑ
ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Αλεξάνδρα Χαραμή
Αρχαιολόγος
Μυθικός οικιστής της Θήβας ήταν ο Κάδμος, γιος του βασιλιά της
Φοινίκης Αγήνορος, που ήρθε στην Ελλάδα αναζητώντας την αδελφή
του Ευρώπη. Ύστερα από περιπλανήσεις έφθασε στη Θήβα, όπου
ίδρυσε την Καδμεία, σύμφωνα με το δελφικό χρησμό. Ο Κάδμος
παντρεύτηκε την Αρμονία, κόρη του Άρεως και της Αφροδίτης, και
στο γάμο του παραβρέθηκαν όλοι οι θεοί. Παιδιά τους ήταν η
Σεμέλη, που γέννησε το Διόνυσο, η Αγαύη, που γέννησε τον Πενθέα,
και ο Πολύδωρος, γενάρχης της βασιλικής οικογένειας των
Λαβδακιδών. Στους ήρωες Ζήθο και Αμφίωνα, που ήταν γιοι της
Αντιόπης,, γυναικαδελφής του Πολύδωρου, αποδίδει η παράδοση την
οχύρωση της πόλης. Από το όνομα της γυναίκας του Ζήθου Θήβης,
κόρης του Ασωπού, πήρε η πόλη το όνομά της. Οι δύο ήρωες είναι
ακόμη γνωστοί και από την ιστορία της βασίλισσας Δίρκης, που,
επειδή κακομεταχειριζόταν τη μητέρα τους, τη θανάτωσαν δένοντάς
την στα κέρατα εξαγριωμένου ταύρου και την έριξαν στο ποτάμι που
πήρε το όνομά της.
Γύρω από την τραγική μοίρα των μελών της δυναστείας των
Λαβδακιδών της Θήβας δημιουργήθηκε ο θηβαϊκός μυθολογικός
κύκλος. Από το γάμο του βασιλιά της Θήβας Λάϊου, γιου του
Λαβδάκου, με την Ιοκάστη γεννήθηκε ο Οιδίποδας, που σκότωσε τον
πατέρα του χωρίς να γνωρίζει ποιος ήταν. Ύστερα, αφού έλυσε το
αίνιγμα της Σφίγγας, ανέβηκε στο θρόνο της Θήβας, παντρεύτηκε τη
βασίλισσα Ιοκάστη, αγνοώντας πως ήταν μητέρα του, και απέκτησε
μαζί της παιδιά. Όταν αργότερα μαθεύτηκε η φοβερή αλήθεια, ο
Οιδίπους τυφλώθηκε με τα ίδια του τα χέρια και αυτοεξορίστηκε,
ενώ η Ιοκάστη αυτοκτόνησε. Τα τραγικά αυτά γεγονότα
εξιστορούνται στην τραγωδία του Σοφοκλή «Οιδίπους Τύραννος».
Ανάμεσα στους δυο γιούς του Οιδίποδα, τον Ετεοκλή και τον
Πολυνείκη, δημιουργήθηκε αντιζηλία για το θρόνο της Θήβας. Ο
Πολυνείκης κατέφυγε στον βασιλιά του Άργους Άδραστο και με τη
βοήθειά του οργάνωσε εκστρατεία εναντίον της Θήβας μαζί με έξι
άλλους αρχηγούς, την περίφημη εκστρατεία των «Επτά επί Θήβας»,
που είναι το θέμα της ομώνυμης τραγωδίας του Αισχύλου, καθώς και
της τραγωδίας του Ευριπίδη «Φοίνισσαι». Η πόλη δεν καταλήφθηκε,
αλλά οι δύο αδελφοί μονομάχησαν μπροστά στα τείχη της Καδμείας
και αλληλοσκοτώθηκαν. Στο θρόνο ανέβηκε τότε ο αδελφός της
Ιοκάστης, ο Κρέων, που απαγόρευσε την ταφή του Πολυνείκη, επειδή
είχε πολεμήσει εναντίον της πατρίδας του. Από την τραγωδία του
Σοφοκλή «Αντιγόνη» είναι γνωστή η αυτοθυσία της κόρης του
Οιδίποδα Αντιγόνης, που, αψηφώντας τη διαταγή του Κρέοντος,
έθαψε τον αδελφό της και τιμωρήθηκε με θάνατο.
Μεγαλύτερη επιτυχία είχε η εκστρατεία που έγινε αργότερα από
τους γιους των Επτά, τους Επιγόνους. Η πόλη της Θήβας
καταλήφθηκε τότε και καταστράφηκε.
Σύμφωνα με την παράδοση, στη Θήβα γεννήθηκε ο περιφημότερος
ήρωας της ελληνικής μυθολογίας, ο Ηρακλής, και ο θεός Διόνυσος.
Ο Διόνυσος ήταν γιος της κόρης του Κάδμου Σεμέλης και του Δία.
Ύστερα από απερίσκεπτη παράκληση της Σεμέλης, ο Δίας εμφανίστηκε
μπροστά της ανάμεσα σε κεραυνούς και αστραπές, που
κεραυνοβόλησαν την ίδια και κατέκαψαν το ανάκτορο. Ο Διόνυσος,
που σώθηκε από το Δία, μεγάλωσε μακριά από την πατρίδα του και
πολύ αργότερα επέστρεψε φέρνοντας τη νέα θρησκεία του. Όπως
εξιστορείται στην τραγωδία του Ευριπίδη «Βάκχαι», ο βασιλιάς της
Θήβας Πενθεύς ήταν ο μόνος που εναντιώθηκε στη λατρεία του
Διονύσου και γιαυτό τιμωρήθηκε φριχτά από το θεό :
κατασπαράχτηκε στον Κιθαιρώνα από την μητέρα του Αγαύη και τις
άλλες γυναίκες της Θήβας, που είχαν καταληφθεί από θεία μανία...
